HELKCHE CaUHANT
L1BO
STRANDTENTEN
VAN WILLIGEN
LIDO
Spionnage
in tien grooten oorlog.
TWEEDE EK LAATSTE BLAD.
Stadsnieuws.
Julianadorp.
Anna Paulowna.
Wieringen.
VAN DINSDAG 21 JUNI 1932.
in ieder gewenscht model
in iederen maat
WESTSTRAAT
Licht op
voor alle voertuigen:
Zomertijd.
Dinsdag 21 Juni '21.B2 uur
Woensdag 22 21.52
P-.1- - 1—ilUL J .1. 'j. .UIJ..J,.JI JjlJ
DE VLOOTREVUE VAN
A.S. ZATERDAG.
Wij verwijzen schippers en eigenaars
van vaartuigen die zich Zaterdag ter
reede bevinden naar de bekendmaking
van den commandant der marine, welke
in de advertentiekolommen van dit blad
is opgenomen.
RADIO-REDE „ZONNESTRAAL".
Woensdagavond 22 Juni, 's avonds 7.35
u. zal door den voorzitter van de Vereen.
„Zonnestraal", den heer Jan A. van
Zutphen een radio-rede worden gehou
den.
Wij wekken onze lezers op hiernaar
te willen luisteren op golflengte 296 m.
(Hilversumsche zender).
Het onderwerp is: „Zonnestraal"-col-
lecte en de crisis.
DE „ZONNESTRAAL"-DAG OP
ZATERDAG 25 JUNI.
Nogmaals wekken wij de Heidersche
dames op, zich te willen opgeven als col-
lectrice voor den Zonnestraaldag.
Donderdagavond vanaf half acht tot
10 uur in het Algemeen Tehuis voor Mili
tairen, Spoorstraat, waar tevens een
groepsfoto zal worden genomen voor de
propaganda.
Ook aan het secretariaat Laan 38 kunt
u zich aanmelden.
EEN FRAAIE TOURINGCAR.
Het Heidersche publiek heeft zioh be
reids de oogen uitgekeken aan een
nieuwe, fraaie touringcar, welke de firma
Gebr. van Koningsbruggen aan haar
autopark heeft toegevoegd en waarmee
zij natuurlijk hoopt vele toeren te zullen
maken. De wagen reed Zondag door de
stad en had toen al veel bekijks. Maan
dagmiddag kwam de heer Van Konings
bruggen er mede voor ons bureau
dpmonstreeren en wij kregen toen een
kijkje ook in het binnenste. De wagen
is geheel ingericht als reiswagen en
biedt plaats voor 34 personen met 170 kg
bagage. De zitplaatsen zijn ruim en ge
riefelijk en het interieur is overigens ge
heel als spoorwegcoupé ingericht.
De nieuwe aanwinst bleek al dadelijk
een succes te zijn; reeds is voor Hilver
sum een reis vastgesteld, terwijl ook
voor een tocht naar de Ardennen inge
schreven is. De Avagen is natuurlijk ook
bestemd voor buitenlandsche reizen;
hiervoor wordt gebruik gemaakt van een
plaatselijken gids. De wagen is speciaal
voor bergbestijging gebouwd, zoodat
ook in dit opzicht rekening is gehouden
met de praktijk. De regeling van uitstap
jes wondt geheel door de firma Van
Koningsbruggen verzorgd.
FILMVOORSTELLING
„NEÖERLANDSCH FABRIKAAT".
Woensdag op het Stationsplein.
De reeds aangekondigde voorstelling
van Nederlandsche industriefilms op het
Stationsplein belooft zeer belangwek
kend te worden, daar films vertoond zul
len worden, die een duidelijk inzicht ge
ven in eenige Nederlandsche bedrijven.
Zoo zal men o.a. kunnen zien het fa-
briceeren van zeep, rubberschoenen,
fietsbanden, mosterd, electrische moto
ren, kabels, radio-apparaten, tafelzilver,
koek en zout, terwijl door eenige humo
ristische teekenfilmpjes de aandacht ge
vestigd zal worden op de voordeelen ver-
bonden aan het gebruik van sigaren,
tabak, thee en koffie van Nederlandsch
fabrikaat.
Door een in de filmauto ingebouwde
versterkingsinstallatie is het mogelijk
grammofoonmuziek langs electrisch ver
sterkten weg ten gehoore te brengen,
welke muziek een aangename begeleiding
van de films vormt. Ook zullen eenige
toespraken door de luidsprekers tot de
menigte worden gehouden.
De vertooning der films zal Woensdag
O)) het Stationsplein beginnen om onge
veer kwart voor tien.
VOOR HET CRISIS-OOM1TE.
Gisterenmiddag is, zooals wij hebben
geschreven, de auto niet de loudspeaker-
installatie van den heer Van Baaren de
stad doorgetrokken om de inzameling voor
het crisis-comité, welke heden zal geschie
den, voor te bereiden. Na een nummertje
muziek klonk de stem van den omroeper
door de straten, die mededeeling deed van
de inzameling, welke zou worden ge
houden.
Onze lezers zijn dus voorbereid en zul
len als hedenavond de stoet door de stra
ten trekt, zich natuurlijk niet onbetuigd
laten en hun gave offeren op het altaar
van den gemeenschapszin. Laat men er
rekening mede houden, dat de inzameling
uit den aard der zaak marcheerende ge
schiedt, en laat dus ieder zijn gave gereed
houden om het aldus mogelijk te maken,
dat een en ander geen vertraging onder
vindt.
Offert allen uw penningske voor het
groote doel: de door de crisis getroffenen
te steunen!
EEN ELECTRISCHE FIETS.
Indertijd is melding gemaakt van een
nieuwe vinding van Philips, n.1. het
electrische rijwiel, tusschenvorm van ge
wone fiets en motorfiets. Zaterdagmid
dag kwam de heer Heijligenberg voor ons
bureau demonstreeren met een zoodanig
rijwiel, fabrikaat van de bekende „Gazel-
le"-fabriek te Dieren. De structuur is die
van een gewoon rijwiel; de aangebrachte
motor verzwaart niet noemenswaard het
trappen. Door afnemen van een der hand
vatten van het stuur schakelt men den
motor uit, zoodat, als men het rijwiel op
deze wijze wegzet, niemand den meter
gebruiken kan. Wij konden ons persoon
lijk overtuigen van het uiterst soepel en
geruischloos rijden, en ook als gewoon
rijwiel is het licht berijdbaar. Een merk
waardig feit is, dat de heer Heijligen
berg de eerste in ons land is, die een der
gelijk rijwiel heeft verkocht.
EEN ONDERWIJZERS-SOLLICITATIE
TE DEN HELDER IN DEN
FRANSCHEN TIJD.
In het gemeentelijk archief ten raad-
huize alhier berust een correspondentie
betreffende een betrekking als „Fransch
en Nederduytsch" onderwijzer, door den
maire van den Helder opgedragen aan
P. Rijkers. Een uitvoerig schrijven van
den sollicitant, blijkbaar naar aanleiding
van hem gevraagde inlichtingen, geeft
ons interessante bizonderheden omtrent
de toenmalige functie.
Bedoeld schrijven luidt:
WelEdele Heer en!
Mijn plan als publiek onderwijzer is
kinderen op school te hebben die thuis
eene fatsoenlijke opvoeding krijgen ten
einde het goed dat men in de schooi
den kinderen inplant, om ze tot nut
tige leden der maatschappij te vormen,
niet door eene slechte opvoeding heel
en al uitgeroeid worde, hetgeen zonder
tegenspraak een groote hinderpaal stelt
aan de vorderingen der kinderen in de
nuttige en fraaije letteren. Ten ande
ren kan het getal kinderen niet wel
boven de 40 zijn, zal ieder kind naar
behooren onderwezen worden, en dat
alles wat tot eene goede opvoeding be
hoort, en vereischt wordt om de tedere
vermogens der kinderen te helpen ont
wikkelen. Is het nu de begeerte van de
Heeren, dat deze kinderen gratis zul
len leeren, en de ouders slechts voor de
nodige schoolbehoeftens zullen zorgen,
bepaal ik mijn tractement 's jaarlijks op
800 Gl. om als een fatsoenlijk man te
leven en voor den dag te kunnen komen,
beha!ven een vrij huis en de nodige
tafels en banken. Maar verkiezen de
Heeren dat de ouders ook voor het leer
geld zullen zorgen, en ik het moet
wagen of ik steeds dit aantal kinderen
op school heb, ja dan neen, bepaal ik
mijn vast tractement op 100 Gl. 'sjaars
met een vrij huis en verdere schoolbe
hoeftens, gelijk mjj dit onlangs nog op
een andere plaats is aangeboden. Ver
zoeke hieromtrent, weledele Heeren,
uw advis te mogen weten, om met de
zaak voortgang te kunnen maken, daar
ik thans geheel buiten verdiensten
ben, en mijne ouders en ik zelve uit
hoofde mjjner jaren in die omstandig
heden zijn, dat ik mijn kostgeld moet
verteeren, en voor mijn nodig onder
houd zorgen, en misschien weldra op
mij zelve zal gaan wonen.
Weledele Heeren!
Uweledd. Dienaar
P. RIJKERS.
P.S. Omtrent het vertalen der Fran-
sche brieven dunkt het mij niet te veel
te zullen zijn 10 st. per brief te reken,
alsmede per pagina in folio 10 st., het
zij de brieven groot of klein, goed of
slecht geschreven zijn; hetgeen in de
tijd, dien men er aan besteed natuur
lijk veel differeert. Dit is ten hoogsten
1/4 gedeelte van hetgeen men bij een
beëdigd translateur moet betalen.
De sollicitant heeft, zooals wij reeds
zeiden, de bedoelde betrekking gekre
gen: de fungeerende maire van den Hel
der heeft, na voorafgaande deliberatiën
met de Heeren van het Gemeentebestuur
Petrus Rijkers aangesteld tot de bedie
ning van fransch en nederduytsch onder
wijzer alhier, met uitzondering van elk
ander onderwijzer in de fransche of ne-
derduytsche talen behalve den dorps
onderwijzer, op een jaarlijks tractement
van
zullende de zelve Petrus Rijkers ver-
pligt zijn, zich in de getrouwe waar
neming dezer bediening volgens de or
donnantiën daarop gemaakt, of nog te
maken, met ijver te kwijten. Gelasten
de welgemelde maire een iegelijk de
voorgenoemde persoon in de hier boven
gemelde qualiteit te erkennen.
Rechten en plichten van den
onderwijzer.
Omtrent de rechten en plichten van
den onderwijzer uit deze periode van
onze Heidersche samenleving geeft een
„Concept-reglement voor den Onder-
Meester" ons nadere bizonderheden. Deze
Onder-Meester was niet de hier bovenbe
doelde Peterus Rijkers, die blijkbaar een
particuliere school exploiteerde, doch
werkzaam in „de school aan de Helder".
Het reglement omschrijft naiuvkeurig zijn
verschillende werkzaamheden, die uit
den aard der zaak niet alle even belang
rijk voor ons zijn. Wel interessant is
art. 1 van bedoeld reglement, als volgt
luidend:
Als Ambtenaar der Gemeente en
Onderwijzer staat den Ondermeester
onder onmiddellijk toevoorzigt van
het bestuur der Gemeente, en van het
plaatselijk school-toevoorzigt, en de
wijl deze plaats in vele opzigten zeer
gevaarlijk, daar de verleiding voor de
Jongelingschap en de aanzoeken daar
toe menigvuldig zijn; zal Hij bedacht
moeten zijn, van een onberispelijk ge
drag te behouden, zullende ieder
overtuigende aanklachten van het
gestelde, moeten worden geboet, door
het inhouden van een twaalfde gedeelte
van deszelfs jaarlijksch traktement.
Tot zijn werkzaamheden behoorden
voorts te zorgen, dat uit iedere klasse
twee of drie (leerlingen) tegelijk op hun
beurt de benoodigde pennen, papier
etc. van den hoofd-onderwijzer, die zich
daartoe aan den ingang had opgesteld,
moeten afhalen, alsmede de schrijfpen
nen der leerlingen aan te snijden of na
de schooltijden, de Inktkokers vullen en
buiten schooltijd alles wat tot het onder
wijs strekkende in gereedheid moeten
brengen. (De stijl is niet van ons, lezer).
En de belooning voor dit alles? Twee-
honderdvijftig gulden jaarlijks. Ja, ja, de
tijden zijn wel veranderd!
Op de in het archief berustende
minuut jammer genoeg niet ingevuld.
J. Brouwer.
DON-KOZAKKEN IN CASINO.
De komst van dit Kozakkenkoor, dat
op zijn doorreis ook en passant Den Hel
der in het programma had opgenomen,
is voor vele honderden aanleiding ge
weest hun Zondagavond te bestemmen
voor een bezoek aan Helder's muzen
tempel. Niemand heeft er spijt van ge
had, integendeel, den talloozen zangmin
naars in onze stad was deze Zondagavond
een ongekend kunstgenot. Zulk zingen,
zulke stemmen, zulk dirigeeren, was
voorwaar iets, dat wij niet dan bij zeer
zeldzame gelegenheden krijgen te hoo-
ren. „Toch nog weer heel anders dan in
de radio", kreeg men te hooren. Want
de Don-kozakken hadden, zooals wij
hebben meegedeeld, Donderdag voor de
radio gezongen. Maar in de huiskamer
worden u wel de klanken overgebracht,
maar de geestdrift van den dirigent, zijn
geweldige suggestieve kracht, de starre,
ijzeren discipline van dit koor noch ook
de aardige, aantrekkelijke kleedij krijgt
gij bij uw kopje thee niet. Daarvoor is
het nog altijd noodig in persoon te
komen.
Wat overigens van dit concert te zeg
gen? Ons verslag zou een verzameling
superlatieven moeten worden. Wanneer
er, zooals we in het programma lezen,
meer dan 70.000 Don-kozakken na den
oorlog zijn geëmigreerd, die zich over de
heele wereld verspreid hebben, en
wanneer we dan lezen, dat op initiatief
van Nicolas Kostrukoff zich de beste
vocale krachten daarvan te Praag heb
ben geconstitueerd tot deze Don-kozak
ken, dan wordt het verklaarbaar, dat
bij zoo groote keuze slechts het puik van
mensohelijke stemmen in dit koor te
vinden is. Er is een bas.hoe ver hij
precies gaat? het leek wel de d, en hij
zong die met het grootste gemak, waar
mede u, laten we zeggen do-re-mi-fa-sol
zingt. Het was blijkbaar een peuleschil
letje voor hem. Een der tenoren deed
niet voor hem onder en haalde met fal
setstem de hoogte eener sopraan.
Het publiek was eenvoudig verrukt; of
juister, het viel van de eene verrukking
in de andere. Tenslotte komt er een
LIDO
grens; meer dan applaudisseeren kun je
niet doen. Aan brullen zijn we hier nog
niet toe.
Zooals we zeiden, ons verslag zou een
verzameling van superlatieven worden.
De techniek en de discipline van deze
zangers waren buitengewoon; pianissi-
mo's, die eindigden in gefluister en
nochtans hoorbaar bleven. Geweldige
prestaties van een der bassen, die bewe
zen hoe ver deze het had gebracht in
ademhaling-techniek. Niet velen zouden
het hem aldus nadoen.
Wat ze zongen was zeer uiteenloopend,
hiaar alles was van een geheel apart
karakter. Rusland, dat merkwaardige
land van uitersten, heeft ook zijn merk-
Avaardige nationale zang. Er was meer
declameerende zang, die begeleid werd
door bromstemmen, en deze laatste klon
ken dan somtijds met den zuiveren me
taalklank van het kerkklokje, dat zij
moesten vertolken; er was gillend ge
fluit, dat plotseling de toehoorders ver
raste en dat het kozakkenlied begeleidde,
er was zelfs het Avas het slotnummer,
de klap op de vuurpijl, de Cosatchek,
of wel kozakkendans met begeleiding
van het kozakkenlied.
De dirigent had gloed en bezieling;
hij leefde zich geheel in het nummer, dat
gezongen werd, in. Met passie en gloed
volvoerde hij zijn taak en het was dan
ook een aanzienlijk deel van het applaus
van het publiek, dat speciaal voor hem
bestemd was.
Het Wolga-bootlied, dat door de radio
populair is geworden, werd na geweldig
applaus, gebisseerd. In de pauze kwam
een der Don-bewoners in grappig Hol-
landsoh vertellen, dat de muziek in de
zaal te koop was, d.w.z. in de zetting
voor vierstemmig mannenkoor, zooals het
dezen avond gezongen werd. Velen koch
ten zoo'n souvenirtje.
Te half elf Avas het concert, dat vlot
verliep (met laatkomers kon de dirigent
uiteraard geen rekening houden) geëin
digd, en een gezellig nadansje hield nog
velen bijeen.
OPENBARE VERGADERING VAN-
DEN CHR. LANDARBEIDERSBOXD.
Zaterdagavond hield de alhier geves
tigde afdeeling van den Chr. Landarbei-
dersbond eert openbare x-ergadering in
een der lokalen van de Chr.°School aan
de Kortevliet te Koegrasi.
Wat of precies de oorsaak was, dat er
maar een zeer geringe belangstelling was
voor deze vergadering. ons njet bekend,
of zou het zeer ongewone uur (6 uur nam.
zomertijd) er schuldig aan zijn. Maar hoe
het dan ook zij er was niet veel bezoek.
Do Voorzitter, de heer A. van der Laan,
opende op de gebruik© yke wijze. De
notulen werden door der. Secretaris ge
lezen. en onder dank onveranderd vast
gesteld. Het woord werd daarna verleend
aan het Hoofdbestuurslid de heer Stadt-
man die een kort maar krachtig propa
gandistisch woord sprak, naar aanleiding
van het door hem gekozen onderwerp:
»Vrijheid of gebondenheid».
Nadat de Spr. zijn betoog beëindigd
had, werden door enkele leden eenige
vragen gesteld, die door genoemden heer
uitvoerig Averden beantwoordt. Daarna
werden nog eenige huishoudelijke zaken
afgehandeld en op verzoek van den voor
zitter door den grachten spreker met
dankgebed gesloten.
ONGEVAL.
Zondagavond j.1. had op den Rijksweg
bij „De Blauwe Keet»' daar waar de
Schoolweg op de Rijksw eg komt een ver
keersongeval plaats, dat gezien de om
standigheden nog redelijk is afgeloopen.
Een dochter van den heer H. O. wonende
aan den Middenvliet bjj Koegras, fietste
aldaar op den Rijksweg. Plotseling stapte
zij van haar rijwiel, en stak dwars den
weg over, hetwelk tot gevolg had dat
een aankomende auto, die van de tegen
overgestelde richting kwam, haar aanreed
en tegen den wegslingerde. De chauffeur
handelde snel en de auto werd op enkele
meters tot stilstand gebracht. Het meisje
had verschillende ontvellingen opgeloopen
en bloedde hevig. Bij den heer van den
Brink binnengebracht, was spoedig daar
na doktershulp aanwezig en ye WOnden
verbonden. Daarna Averd zij naar de
ouderlijke woning vervoerd. Het rijwiel
was vrijwel vernield, en ook aan de auto
was nogal wat beschadigd.
Het wederopbouwen van de boeren
plaats aan d,e Kooij te Koegras en be-
Avoond door den heer R. Noot, eigenaar de
heer A. Noot te Barsingerhorn, waarvoor
de vorige week door den architect, den
heer Chr. Dekker te Schagen, een aanbe
steding werd gehouden en de gunning
werd aangehouden, is, naar ons werd me
degedeeld, thans gegund aan den laagsten
inschrijver Gebr. Veeter te Schagerbrug.
OPENBARE VERGADERING VAN
HOOFDINGELANDEN VAN DEN
ANN A-PAULOWN APOLDER.
Op Donderdag 23 Juni, des
namiddags te 3 Uur in het Pol
derhuis.
Punten:
1. Notulen.
2. Mededeelingen.
3. Voorstel om reductie van 20 toe
te staan op de huursonnnen voor grasge
was en bouwland, met dien verstande dat
in de bijdragen ad 10 voor het verwij
deren van stekels, enz. geen wijziging zal
AA'orden gebracht.
4. Voorstel tot verkoop aan de ge
meente Anna Paulowna tegen den prijs
van 1.van het terrein, gelegen tus-
schen het looppad langs de Moienvaart
en het ijzeren hek vóór de Herv. Kerk
en Pastorie.
5. Beslissing inzake het aan den Op
zichter ter beschikking te stellen middel
tot versneld vervoer.
6. Benoeming van een Algemeen
(waterbouwkundig) opzichter voor één
jaar op proef.
Voordracht: 1. I. TaiUie, Zierikzee; 2.
S. G. Walinga, IJlst; 3. J. m. Aarnoudse
te 's-Gravenhage.
7. Benoeming van een Commissie voor
het nazien der rekening over 1931.
8. Opmaken van een aanbeveling voor
Heemraad wegens periodieke aftreding
van den heer C. Geérligs.
9. Vaststelling van liet kohier van om
slag over 1932.
10. Rondvraag. (Waarbij afscheid van
den heer R. Dekker).
POLITIE.
Gevonden: een bos sleutels.
GESLAAGD.
J. Smit, leerling van de openb. lagere
school II is geslaagd voor het toelatings
examen van de Rijks Hoogere Burger
school te Den Helder.
Den Oever.
DE „GRAF ZEPPELIN".
Zaterdagmiddag te 3.40 uur kwam de
»Graf Zeppelin« boven den afsluitdijk
der Zuiderzee, uit den nevel te voorschijn.
Velen hadden de hoop reed3 opgegeven,
dat de »Graf«, op zijn route naar Rotter
dam, Den Oever zou »aan doen«, doch
de geduldigen werden na lang wachten
toch nog beloond. Het was een prachtig
schouwspel toen het luchtschip, gedeelte
lijk door een nevelwolk omgeven, in zicht
kwam.
Toen het zilveren gevaarte zich recht
bovev de Niemviandhaven bevond, kon
men met het ongewapend oog duidelijk
de passagiers voor de vensters der cabine
waarnemen.
Na Den Oever gepasseerd te zijn koerste
het schip in Z.W. richting, alwaar hel
spoedig door nevelwolken aan het oog
werd onttrokken.
Hippolytushoef.
ONTSLAGEN AAN DE
ZUIDERZEEWERKEN.
Deelden wij in ons vorig nummer mede,
dat aan het overgroote deel kantoorperso
neel der M.U.Z. ontslag was aangezegd»,
thans kunnen wii vermelden, dat aan bijna
alle buitengewone opzichters der M.U.Z.
eveneens binnenkort ontslag is aange
zegd, zoodat ook deze menschen werkloos
worden. Nu de Zuiderzeewerken hier dan
ook geleideliik ten einde loopen zullen er
op Wieringen vele werkeloozen komen en
staat het er voor de gemeente bitter
slecht voor.
Den Oever.
DE „GRAF ZEPPELIN".
J.1. Zaterdagnamiddag ongeA-eer 4 uur is
het luchtschip „Graf Zeppelin" ten Zuid-
Westen over Wieringen en den Wierin-
germeerpolder in de richting Schagen ge
varen. De lucht was helder en velen heb
ben het gevaarte gadegeslagen en van het
mooie sehomvspel genoten.
OPENLUCHT SAMENKOMST.
Van de Vereen. Autozending in
Nederland.
Op het kerkplein te Hippolytushoef
hield bovenvermelde vereeniging j.1. Za
terdagnamiddag een bijeenkomst, waarbij
als sprekers optraden de heeren Schotvan
ger, Deen en Robbers, terwijl de zangver-
eeniging „Halleluja" ter afwisseling en
kele nummers ten beste gaf. Een vrij tal
rijk publiek woonde deze godsdienstige
samenkomst bij.
V.
I)e Engofeche spion, die »t met den
Duitsehen Keizer.
Er zijn spionnen en spionnen. Dat wil
/reggen, er zijn er, die niet anders hebben
gedaan in hun heele leven dan spionnee-
ren, daartoe gebrachtt hetzij door gelde
lijke omstandigheden, hetzij door de
zucht naar avonturen, hetzij om op deze
wijze hun vaderland te dienen. Hun rou
tine maakt hen tot gevaarlijke tegenstan
ders, die men niet gemakkelijk kan over
rompelen. Maar tijdens den oorlog wa
ren er, in dienst van beide kampen, tal-
looze gelegenheidsspionnen, hetzij voor
een bepaalden duur, hetzij voor een be
paalde reis, hetzij voor een bepaald -punt.
De spionnage in de landen, waar de vij
andelijke legers stonden, was geheel op
deze Avijze ingericht; zy moest onder de
oogen van den vijand worden opgebouwd
en gehandhaafd, en men begrqpt, Avelk
een slag aan den spionnagedienst van
eenig land werd toegebracht wanneer een
onvoorzichtigheid van een agent geheel
het spionnagenet aan den vijand deed
ontdekken. Vandaar ook, dat slechts de
allerhoogst geplaatsten, bijkans immer
ondergebracht in volkomen veilige toe
vluchtsoorden, de draden van het net of
van meer netten in handen hielden. Geen
Guitsoh of Fransch of Englsch agent
kende iets meer dan het directe doeleinde
van eigen onderneming, en werd slechts
in zooverre met andere persoonlijkheden
en doeleinden op de hoogte gesteld als
strikt noodzakelijk was voor het verkrij
gen van resultaten en het beschermen,
zooveel mogelijk, van eigen veiligheid.
Onder de categorie van de amateurs,
de tijdelijke agenten, die zioh aanboden,
voor een niet gering deel uit zucht naar
avonturen, behoort ongetwijfeld de En-
gelsche publicist, die rustig reisde naar
Weenen, Sofia, Konstantinopel en Klein-
Azië, terwijl deze landen door den cen
trale legers waren bezet en zelfs het
minste vermoeden, dat hij tot do Engel-
sohe nationaliteit behoorde, hem het
leven had kunnen kosten. Hij erkent vol
mondig, dat hij, van een dergelijke yeis
met tal van avonturen terugkeerend, wel
eenigsins aarzelde, toen hij opnieuw de
grenzen moest overschrijden, vooral waar
een kleine pasfqrmaliteit hem in staat
stelde nog op het laatste oogenblik het
eenmaal genomen besluit te niet te doen.
Maar hij voelde zich aan zichzelf en aan
zijn land verplicht het voorgenomen plan
ten uitvoer te brengen, en zoo zag hii
met het oog van den belangstellenden
toeschouwer, die vooral niet al te belang
stellend mocht worden, Weenen in oor
logstijd. Hij hoorde er de menschen vrij
uit spreken, hij sprak er zelf met de
menschen, die hem hielden voor een
Duitsehen vriend. Hjj leerde er het oor
logsregime beter kennen dan tot dusverre
in het Engelsche kamp het geval Avas, en
hij bemerkte, dat al evenzeer als in
Duitschland de gewonden zoo ver moge
lijk buiten de centra werden gehouden.
Hij vernam er ook het tragisoh lot van
het 28ste linieregiment, uit Praag afkom
stig en uitsluitend uit Tsjechen samen
gesteld, die de Oostenrijkers en den
Oosten rij kschen dienst verfoeiden. Ge
heel het regiment was besloten tot de-
serteeren; officieren en soldaten Avaren
het met elkaar volledig eens. Toen op een
dag het regiment troepen zag naderen,
die zij voor Russische troepen hielden,
tengevolge van de ronde petten, die aan
de Russen deden denken, wierpen zij de
wapenen weg en hieven de handen om
hoog. Het Avaren echter Duitschers en
de Duitsche officieren begrepen den toe
stand in een oogenblik. Geen ontkomen,
geen verzet hielp. De mitrailleurs deden
haar werk, en van de overgebleven wer
den van de soldaten een op vijf, op de
officieren een op drie gefusilleerd. De
overblijvenden werden naar de meest ge
vaarlijke punten van het front gestuurd
en men kan veilig aannemen, dat er nie
mand meer is, die dit avontuur kan ver
halen. Andere Tsjechische regimenten
waren gelukkiger.
Onze Engelschman was natuurlijk van
valsche papieren voorzien. En deze pa
pieren Avaren zoo goed, dat zij hem een
introductie verschaften bij een Hofraad,
verbonden aan het Ministerie van Bui
tenlandsche Zaken, die hem een aanbe
veling gaf voor het persbureau van het
Ministerie van Oorlog. In die aanbeve
ling werd op de gebruikelijke lichtvaar
dige wijze, die ook particulieren onder
elkander zoo lioht geneigd zijn toe te
passen, medegedeeld, dat de drager er
van, die natuurlijk met name Averd aan
geduid, bekend was bij het Ministerie
van Buitenlandsche Zaken en dat alle
faciliteiten hem zonder bezwaar konden
worden verleend. Dit document is op zijn
verdere reis door Servië, Bulgarij en
Tuk;je een soort van Sesam opent U voor
den Engelschman geweest. De Hofraad
voegde er nog glimlachend aan toe, dat
hij nooit een zoodanige introductie voor
het Ministerie van Oorlog gaf dan wan
neer hü de personen zeer goed kende.
Ja, zeide hij nog lachend, gij, die mij
slechts aanbevolen zijt, zoudt een spion
van de ergste soort kunnen zijn. Hij
heeft ook later vermoedelijk nooit beseft
hoe dicht hij bij de waarheid Avas.
Onze Engelschman ondernam zijn reis
over Bucarest, en daar, in het destijds
nog onzijdige Roemenië was hij een
oogenblik buiten gevaar, of eigenlijk in
grooter gevaar dan waar ook. Het ligt in
de menschelijke natuur om de voorzich
tigheid uit het oog te verliezen, zoodra
dit naar het uiterlijk mogelijk blijkt. Wat
kon men dezen Engelschman doen in
Bucarest, wie zou er op hem letten! Ge
lukkig was hij verstandig genoeg om te
begrijpen, dat men wel op hem lette.
Geen land of het had in bijkans elke
belangrijke plaats een centraal bureau
van inlichtingen. Een soort informatie
bureau, belast met het nagaan van de
gangezi en het identificeeren van alle
minder of meer belangrijke vreemdelin
gen. Gesteld, deze Engelschman zou zich
in Bucarest in hoe lichte mate ook als
vriend der geallieerden hebben doen ken
nen, binnen 24 uren ware dit te Weenen
bekend geweest, en binnen gelijken tijd
zou de kostbare aanbeveling een Avapen
tegen hem geworden zijn. Meer dan een
spion, zelfs zij, die over groote routine
beschikten, hebben zich in een begrijpe
lijk verlangen om de zenuwen te ont
spannen, in de z.g.n. veilige neutrale
toevluchtsoorden laten gaan, en nergens
wellicht werden zij scherper gadegesla
gen dan juist daar.
Ónze Éngelsohman reisde steeds door.
Hij bezocht Bulgarije eu Sofia; hij be
zocht Konstantinopel en leerde er de
Turken kennen. Hij had er zelfs een
onderhoud met Enver Paeha, die toen als
de aanstaande Turksche Napoleon in op
komst was. Hij kon er Avaarnemen hoe
zeer Duitsche ambtenaren en Duitsche
officieren over geheel den Balkan de
lakens uitdeelden; hij kon er iets zien
van de voorbereidingen van de expeditie
naar Bagdad. Ja, hij reisde langs den
Anatolischen spoorweg; yy zag Engel
sche en Fransche krijgsgevangenen; hij
kon er de haat Avaarnenzen, die znen den
Engelschen toedroeg, ozndat zij er in ge
slaagd waren de plannen voor de door-
gaarzde verbinding Bagdad—Hamburg te
verhinderen. En nogmaals was hij in
Konstantinopel en hoorde er van alles
wat op den oorlog in Gnllipojj betrekking
had. Zelfs vez*giste hij zicy een keer
door te groote belangstelling te tooneiz.
Het was de voormalige Engelsche consul,
dze hem in de grootste vezdegenheid
bracht en tegezzover wiezz hij zich niet kon
ontpoppen, omdat het izz oorlogstijd zelfs
zziet altijd vaststond of ook deze consuls
niet met spionnagediezisten zich afgaven.
Zoo aanvaardde hij den terugweg. Hij
kwam te Nisj, in normalezi tijd het grens
station tusschen Servië ozz Bulgarije, de
plaats, waarheen de Servische Avetgeven-
de vergadering na de inizeming van Bel
grado haar zetel had verlegd. En daar
hoorde hij, dat Keizer Wilhelm te Nisj
werd verwacht. Dat was een gelegenheid,
te mooi oziz te laten voorhy gaan. Er was.
ongetwijfeld gevaar verhonden aan lan-"
ger oponthozzd; eezz enkele waarschzzwing
uit Konstantinopel, hoe oppervlakkig be
doeld, kon gevolgen met ziolz dragen, die
ernstiger wez'dezz, wanzieer zzzezi zoiz be-
zzierken, dat de bedoelde vreemdeling
trachtte in de nabijheid van den Keizer
te komen. Maar wie niet waagt die niet,
en onze Engelschzzzan trok er op uit om
met den aanbevelingsbrief van Weenen
en papieren, hem inmiddels door Enver
Paolia verschaft, den prefect van Nisj te
bezoeken. En deze beloofde hem te doezi
wat hij kon; schreef de nieuwsgierigheid
van den Engelschman zonder meer toe.
Het was een toeval, dat onze Engelschman
dezz Keizer zag, maar hij maakte ervan
wat hij znaken kon. En zoo had hij ge
legenheid de vermoeidheid van het ge
zicht van den Keizer te lezen, schoon deze
al het mogelijke deed om zich bij zijzi om
geving aangenaam te znaken. Zeer zorg
vuldig inspecteerde hij de Bulgaarsclie
soldaten; hij sprak met groote beminne
lijkheid. Maar terwijl de Engelschman
rustig toekeek naar wat de Keizer en de
hem vergezelleizde toenznalige Czaar van
Bulgaz'ije, de thans onttroonde Ferdinand,
deden, omringden hem Bulgaarsche offi
cieren in burgerkleedij, die hezn ziaar de
reden van zijn oponthoud in Nisj vz-oe-
gen. Doch alles schikte zich ten beste; hij
werd naar het persbuz-eau der Bulgaz'ezz
gebracht en daar verkreeg hij nieuwe
introducties, die het hem juist mogelijk
maakten aan den feestelijken maaltijd, ter
eere van den Keizer georganiseerd deel
te nemen.
Op dezz 18 Januari 1916 had deze znaal-
tljd, voor den Keizer wellicht niets bij
zonders, voor Koning Fez-dinand van be-
teekenis, plaats. Het Leibgarde Regi
ment speelde een programma, waarop
Wagzzer naast Lehar en Chopin naast
Zierer voorkwamen. De maaltijd was naar
de omstandigheden berekend. Geheel het
banket had de koelheid, die er van offi-
