R ijks wa terstaa taan
mm
WÊKkêm
gi ~(éÈk i
Tankstation vliegt voor
BING CROSBY
De k
Na vijftien jaar experimenteren:
brandstof bijvullen in de lucht
millioenen - onderneming
Pi'" -
Duikers wandelden in den blinde
over de zeebodem
Op karwei
Rutteman duikt
Zelfs 'n vrachtwagen
Alleen voor geschoolde vliegers
Praatjes bij plaatjes
„Koning
Beeldje g
boerderij
Vagina 4
Zaterdag 21 Augustus 1954
VLIEGTUIGWRAKKEN
IN HET USELMEER
HOORN Hel is in een zomernacht van het jaar 1944. Langs «le «loor «le sterren
verlichte hemel daveren duizenden motoren. Het zijn motoren van Amerikaanse
Vliegende Forten, «lie hun w«»g zoeken over het ljselmeer om in Duitsland liun «lo-
«lelijke last neer te gooien. Het is snikheet in een van «le cockpits en met een ver
beten gezicht zit d«' bemanning <1«> zee en de lucht af te staren, zoekend naar vijan
delijke machines. De vijand schijnt zich «leze avond echter rustig te houden. Het
s c li ij n t echter slechts zo Plotseling begint de microfoon te knetteren.
Het is «le staartscliutter, die een vreemd jachtvliegtuig rapporteert. De machine is
evenwel «lireet daarna weer verdwenen. Nog geen minuut daarna spuiten twee
vuurstralen op «1e Amerikaanse machine neer. De viermotorige kist is geraakt.
De schutter in de staart bloedt hevig, doch hij weel zijn geschut nog te hanteren. Er
ontwikkelt zich nu een hevig gevecht. De logge geallieerde kist, met «le zware lading
in tie buik is moeilijk handelbaar. Aan alle kanten wor«lt liet vuren nu geopend.
Jagers van «1e U.S.A.F. komen naderbij. Zij weten vlak hoven het water de Duitse
machine met «1e kop in zee te krijgen. De vlieger heeft geen tijd meer gehad per
parachute zijn kist le verlaten. De koorden van zijn valscherm geraken verward in
de stuurknuppel. Nog even is het licht; dan wordt alles donker en het vliegtuig
verdwijnt ontler «le waterspiegel. Even verderop worstelen tien Yanks met de dood.
Ook him machine is „«lodelijk" geraakt. Het duurt niet lang of ook «leze vliegers,
opgesloten in hun aluminium «loodkist. vinden een zeemansgraf.
1 heelt zelfs een Ford-dumpwagen
i midden op zee moeten bergen. Het
was een voertuig uit Overijsel, dat
niet goed was vastgesjord geweest
np het dek van een zolderschuit.
Ook woonarken gaan er veel ver-
loren. Deze woongelegenheden
I worden dikwijls in Friesland ge-
l'abriceerd en zonder risico van de
bouwer naar de plaats van bestem
ming gebracht.
Een sloombarkas uit de eerste
wereldoorlog mocht ook nog een-
maal het daglicht zien. Aan deze
motorsloep zonder motoren maar
met stoommachine zat nog veel
goed koperwerk.
Rijkswaterstaat kan van deze
laatste wrakken proberen nog iets
aan de verzekering te verkopen,
wanneer deze ze terug wil hebben.
Wrakstukken van vliegmachines
zijn evenwel direct bezit van de
Slaat. Een omstandigheid die door
de Urkers b.v. nog wel eens over
het hoofd wordt gezien, nog onge
acht de piëteit die voor deze wrak
ken en hun inhoud kan worden ge
vraagd.
Th. BULKMANS
Dit is een van de tientallen lucht
gevechten, die zich tijdens de oor
log. in het begin met Engelse en
later ook met Amerikaanse vliegers
tegen de Duitsers hebben afge
speeld. Onnoemelijk veel slachtof
fers en aluminium heeft 't IJsel-
meer geëist. Zal ooit een schipper
van een plezierjacht er bij naden
ken dat hij wel eens over een vlieg
tuigwrak vaart? En het is haast
wel zeker, dat hij, wanneer hij de
zee doorkruist van Oost naar West,
beslist over een dergelijk wrak
vaart. Dat kunnen de vissers wel
bewijzen. Zij kunnen gescheurde
netten tonen waarvan het ontbre
kende deel nog ergens aan een
vliegtuig vast zit, dat eens op een
Engelse, Amerikaanse of Duitse ba
sis thuis hoorde.
Aan deze toestand die op de duur
voor de vis sar.s ondraaglijk wordt,
heeft de Rijkswaterstaat gepoogd
een einde te maken. Men is dan ook
nog steeds met duikers bezig wrak
ken te lichten. De moeilijkheden
zijn evenwel zo groot, dat het werk
een zee van tijd kost. De peilingen
van de schippers die eert deel van
hun netten kwijtraakten zijn zo
vaag, dat men soms dagenlang
voor niets een duiker over de zee
bodem laat scharrelen. Bovendien
zitten de schippers elkaar dwars.
Het is namelijk voorgekomen dat
een welwillende visser een visboei
uitgooide. Deze visser, een kuilvis-
ser die dus met een soort sleepnet
vist, scheurde herhaaldelijk zijn
netten. Een lijnvisser haalde
prompt daarop de boei weer weg.
De wrakstukken zitten namelijk
vol dikke paling. Voor een lijnvis
ser wiens netten niet kunnen
scheuren, dus een buitenkansje om
een goede vangst binnen te halen.
En Rijkswaterstaat maar zoeken...
We zijn dezer dagen met een
vaartuig van de Rijkswaterstaat
„De Sauriër" volgens de machinist
naar zee geweest. Alvorens onze
duiker, de 22-jarige Siem Rutte-
man, zelf onder water verdween,
moesten de werkzaamheden van de
bok bij Urk geïnspecteerd worden.
Deze bok, die voorzien is van een
formidabele lier, heeft een Ameri
kaanse legeronderbouw. Hier was
een duiker aan 't werk. Door een
streek van grijpgrage Urker vis
sers, die zijn ladder hadden „ge
pikt", was hij genoodzaakt in het
water te springen van een halve
meter hoge trap. Ook de wrakken
die naar Urk worden gesleept zijn
daar niet meer veilig. Een ge
schutskoepel, die uit zee was op
gevist en op dit kleine eilandje bij
de andere stukken was gedeponeerd,
werd geheel gesloopt. De onmoge
lijkste onderdelen nemen de inwo
ners mee. Niemand weet wat zij er
mee doen, en Waterstaat vraagt
zich af waarvoor zij de half ver
gane materialen gebruiken.
Terwijl men ons dit vertelde was
de duiker van de bok al onder wa
ter verdwenen. Hij had geen tele
foon mee en zijn contact met de
bemanning van de bok bestond uit
een rubberen leiding waardoor
automatisch lucht werd aange
voerd en een touw om eventuele
signalen te geven. Zo heeft elke
ruk aan dit touw een betekenis.
Wanneer de duiker veel korte ruk
jes achter elkaar geeft weet de
bemanning dat hij in moeilijkhe
den verkeert en dat men een twee
de duiker naar beneden moet stu
ren. Hier gaat over het algemeen
nog wel een tijdje mee heen, daar
het aantrekken van een duikerpak
op z'n minst een half uur vergt.
Het behoeft echter géén noodsig
naal te zijn, maar b.v. een teken
dat de duiker de stroppen niet
alleen kan bevestigen, zodat hij as
sistentie nodig heeft.
Zover kwam het deze middag
evenwel niet en de regelmatig op
stijgende lucht bewees dat het de
man goed ging. Men had de duiker
behalve zijn zware schoenen en het
lood op de rug en borst (voor het
zinken) een ballon meegegeven, in
de vorm van een leeg benzineblik
aan een touwtje. Dat dobberde nu
rustig achter hem aan. Plotseling
bleef het blik op dezelfde plaats.
De duiker had nu het wrak bereikt.
Hier zou hij de stroppen bevesti
gen en tevens het blik vastmaken
opdat later de machinist van de
lier precies zou weten waar hij de
„ijzeren vangarm" in het water kon
laten zakken. Het duurde niet lang
of de luchtbellen kwamen weer in
de richting van het schip. De dui
ker had zijn werk gedaan. Even
later verscheen hij met zijn pak
vol lucht, en bleef rustig aan de
oppervlakte drijven. Hij knipoogde
zijn medewerkers toe ten teken
dat hij succes gehad had. Het duur
de nu niet lang meer of hij stond
naast ons uit te druipen.
Het bleek dat de bodem op deze
plaats nogal los was en dat de
wrakstukken diep waren weggezon
ken. De lier verdween met zijn bak
onder water totdat de stalen kabel
draad waaraan de bak was beves
tigd niet meer strak stond. Het
sein: „ophalen" werd gegeven en
I op hetzelfde ogenblik borrelden de
luchtbellen omhoog. Het wrak be
gon te „werken". Het zou een
moeilijke opgave worden het ver
gane onderdeel van het toestel in
zijn geheel naar boven te brengen.
Na enig trekken brak het wrak dan
ook af en met een paar leidingen en
een paar niet meer thuis te bren
gen stukken aluminium moesten de
bergers zich tevreden stellen. Na
herhaalde pogingen werden de
brokstukken grotar, nadat bij stuk
jes en beetjes de voormalige romp
uit elkaar was getrokken. Door
stug volhouden werd tenslotte het
gehele wrak na een tiental jaren
weer boven de zeespiegel gebracht.
Men zag stuurstoelen van waaruit
eens met strakke gezichten de dood
in de ogen was gekeken. De knup
pel kon nog heen en weer worden
bewogen, banden waren nog gaaf,
de telescoopvering van het lan
dingsgestel blonk nog in het onder
gaande zonnetje, hoogte- en snel
heidsmeters waren nog duidelijk
te onderscheiden. Een triest beeld.
Alles was overdekt met schelpen,
die zich op de huid van de eens zo
machtige machine hadden vastge
zogen. Paling kronkelde uit de door
kogels opengereten romp. Even
verder op de schuit lag de romp
van een Duitse machine. De draden
en gespen van de parachute zaten
nog om de stuurknuppel verward.
De vliegerstoel kon nog worden te
rug bewogen. Ondanks dat het zee
water tientallen jaren aan het ma
teriaal had gevreten, waren de
meeste onderdelen nog intact. Van
de vliegers was evenwel geen spoor
meer te ontdekken.
Dit is een beeld dat de
laatste tijd voor de Ur
kers gewoon is gewor
den. In de omgeving
van het voormalige
eiland zijn namelijk
gedurende enige tijd
drijvende bokken be
zig de door duikers
aangewezen vliegtuig
wrakken te lichten.
Het spreekt vanzelf,
dat de meeste stukken
niet meer te herken
nen zijn, daar de toe
stellen vaak reeds in
de lucht explodeerden
en nu door het water
zijn aangevreten.
We zijn terug gegaan naar de
„Sauriër" om enkele kilometers
verder zelf te gaan duiken, zelf:
dat wil dan zeggen duiker Rutte
man dan. We stopten hem in zijn
duikerpak. Een voordeel was, dat
hij telefoon mee kreeg. Bij de pol
sen werd het pak, dat van rubber
is, met groene zeep ingesmeerd.
Het glas voor de helm werd voch
tig gemaakt om „beslaan" te voor
komen en toen was, na de vraag
„Klaar voor onderwater?" dat met
een eenvoudig: „Job" werd beant
woord, het persoonlijk contact met
de duiker verbroken. Wiegend
stond hij nu op de trap. Een dui
kerhelm is niet zo licht en vooral
bij het stevige windje dat nu was
opgestoken, was het moeilijk om
het evenwicht te bewaren. De eer
ste bliksem doorkliefde de lucht
toen het telefoon-contact boven
water werd gecontroleerd. Nog
maar nauwelijks was Rutteman
naar beneden of wij stonden tot
ons hemd in het regenwater. Rut
teman, met kubieke meters water
rond zich, bleef laag en.droog.
Het duuTde niet lang of de koene
duiker vroeg een staaldraad met
een oog. Het voorwerp dat hij had
gevonden was niet groot en kon
op de schuit worden meegenomen.
Na bevestiging werd de lijn „naar
binnen getrokken". De vondst
bleek een onderdeel van een mi
trailleur te zijn. Slierten met ko
gels zaten nog in de banden. Het
geheel was in de onmogelijkste
bochten gewrongen.
Duiker Rutteman verscheen aan
de trap. Hij zou nogmaals duiken:
er moest nog wel meer liggen. Men
zoekt meestal in één lijn: de laatste
baan die het toestel heeft gevlo
gen. Eerst zijn de motoren van de
vleugels losgebrand; dan vallen
staart en vleugels en tenslotte
schiet de romp het water in. Ook
in de buurt van Urk liggen de
wrakstukken in een dergelijke lijn.
Het bleek dat Rutteman niet te
vergeefs voor de tweede maal had
gedoken. In een kort berichtje zei
bij dat h)j zich vlakbij een motor
bevond. Op de vraag wat voor type
het was, antwoordde hij, dat het
waarschijnlijk een Duitse betrof,
daar de propellers van hout waren.
Weer liep de duiker verder, steeds
maar rondjes makend om het schip.
En weer kwam er bericht van 5
meter onder ons: „Ik heb hier twee
stalen motoren, Yanks dus". Meer
was er volgens Rutteman niet te
vinden, en wij wisten dat er dan
ook werkelijk niets meer was. Als
Rutteman het zegt is het zo.
Met bebloede handen kwam hij
weer aan zijn trapje. Als je duikt
zie je namelijk niets meer onder
water. Het is een gevoel alsof je
midden in de nacht in een oerwoud
staat, waar een hels lawaai wordt
gemaakt. Dat lawaai wordt veroor
zaakt door de lucht die de helm
verlaat en naar boven borrelt.
Niet alleen vliegtuigwrakken
zijn door de Rijkswaterstaat weer
naar het daglicht gebracht. Men
iir
JÊhJk
■fci
n"
Hel tanken van vliegtuigen
in «le lucht, het ingenieuze sy
steem om een vliegtuig in volle
vlucht van «le benodigde
brandstof te voorzien, heeft
«le kinderziekten achter de
rug. liet behoort nu al niet
meer tot «le uitzonderlijke
prestaties vliegtuigen in «le
lucljt van het nodige te voor
zien. Evenwel, het behoeft na
tuurlijk geen betoog «lat een
dergelijke manoeuvre grote
vliegvaardigheid vereist. De
ontwikkeling van (lit nog be
trekkelijk jonge aspect van de
luchtvaart en de gang van za
ken tijdens het „bijvullen" is
een zeer belangrijk chapiter,
«lat wij onze lezers niet willen
onthouden. Het is belangrijk,
spectaculair en het is ook een
schoon schouwspel, dat tan
ken in «le luclil.
De ontwikkeling van de „flight
refuelling", waardoor vele per
spectieven zowel voor de militai
re als voor de civiele luchtvaart
geopend zijn, is gelijk aan die
van vele andere aspecten uit de
luchtvaart-wereld: er is een lange
tijd van zoeken en proberen
aan voorafgegaan en vele kin
derziekten moesten worden over
wonnen, alvorens men kon zeg
gen dat het goed was. Een van
de bekendste Engelse luchtvaart-
experts, Sir Allan John Cobham,
heeft ruim vijftien jaar aan de
practiBche uitvoerbaarheid van
zijn vinding: heit tanken in de
lucht, gewerkt. Hij was vlieger
in hart en nieren en werd meer
dan een vlieger: een pionier, die
naam gemaakt heeft door vele
lange afstands-vluchten en die
talrijke luoht-reeords wist te ver
overen. Doch niet alleen het vlie
gen had zijn aandacht, ook de
vlieg-technische zijde had zijn
belangstelling,
Logisch gevolg
Zo kwam hij in het begin van
de dertiger jaren op het idee
vliegtuigen gedurende de vlucht
van benzine te voorzien vanuit
een ander vliegtuig. Eigenlijk en
wel beschouwd moest hij wel op
dit idee komen, want het was
een logisch gevolg van de toen
malige nog gebrekkige stand van
de techniek, waarmee de lucht
vaart had te kampen. Men kende
het zware startgewicht van het
vliegtuig en mien ondervond de
moeilijkheid van kleine, niet be
paald vlakke vliegvelden. Sir
IIII1II1B
Met zijn 52 jaar blijft Harry
Lïllis Crosby alias „Bing"
een glorieuze figuur in de
songwereld. Bij zijn optreden
in het openbaar en in zijn
films, moet Bing een pruikje
dragen. Maar met zijn haren
heeft hij zijn vitaliteit niet
verloren; zijn persoonlijkheid
is warmer en menselijker dan
ooit en zijn gouden stem is ge
rijpt tot een grote diepte van
gevoel en uitdrukking.
Bing kan humor in zijn stem
leggen en een tove-song stijgt
boven het banale uit, wanneer hij
die vertolkt. De kampioen en
veteraan aliler crooners zingt
ballads, vlotte nummers, cowboy
songs, Kerstliederen en de volks
wijzen van 't oude Ierland. Alles
doet hij met hetzelfde gemak, met
even grote waarachtigheid.
Zijn nieuwe platen tonen dui
delijk aan, dat Crosby niet te
lijden heeft van het verval, dat
aan haast elke artist knaagt, zo
dra hij een bepaalde leeftijd ge
passeerd is. Zijn „Down by the
riverside'' is levendig en stu
wend. Hij kreeg voor die plaat
assistentie van zijn 20-jarige zoon
Gary, die deze zomer begonnen
is met een eigen radio-program
ma in Amerika. Gary aardt hele
maal naar zijn vaartje: dezelfde
warmte en dezelfde rust vinden
we in beider stemmen.
De Crosfoy-uitvoering van het
succes „Changing partners" blijkt
eveneens een veel-gevraagd num
mer te zijn. En dit zijn nog maar
enkele van de letterlijk honder
den platen die Bing heeft opgeno
men sinds hij in 1931 voor Decca
begon te zingen. Die verbintenis
kwam tot stand na een geslaagd
engagement bij het orkest van
Paul Whiteman. Er volgden con
tracten bij radio en film. In die
23 jaar heeft crooner Crosby mil
lioenen bij elkaar gezongen. Mil
lioenen, die hij belegde in grote
farms, speelgoedfabrieken en li
monade-firma's.
In 1952 overleed Mevrouw
Crosby (geboren Dixie Lee) na
een lang en gelukkig huwelijk.
Behalve Gary heeft Bing nog drie
zoons, Lin, Phil en Dennis, die
allemaal worden opgeleid om
Pa's ondernemingen te besturen
en over te nemen. Voor de jonge
Crosby's is dus goed ge
zorgd, ook al ziet het er in de
verste verte niet naar uit dat
Bing zich uit de glinsterende we
reld van voetlicht, camera en mi
crofoon zal terugtrekken.
Drie straaljagers worden tege
lijk getankt. Deze methode is
nu nog nagenoeg alleen voor
militaire vliegtuigen in ge
bruik, maar bij verdere per-
fectionnering mag verwacht
worden, dat ook de burger
luchtvaart dit systeem van
tanken toe zal passen.
Cobham oordeelde, dat het beter
was met minder benzine op te
stijgen en pas later, in de lucht
dus, de overige brandstof in te
nemen. Zijn conclusie was dat
hierdoor de vliegtuigen de volle
honderd procent betalende lading
konden meenemen en dat zij bo
vendien veiliger konden starten.
Daarenboven nog zou het vlieg
tuig gemakkelijker kunnen los
komen en tevens van kleinere
vliegvelden gebruik kunnen ma
ken.
Vele proefnemingen
Hoewel dit idee voor ons een
voudig lijkt, is Sir Cobham er
toch maar liefst vijftien jaar over
bezig geweest om het uit te wer
ken, Hij begon in 1931 en het
duurde tot aan 1946 voordat zijn
zienswijze als een normale ma
noeuvre werd beschouwd. Zijn
proefnemingen werden allengs
groter en pas in 1936 werd een
eerste „echte" proef genomen.
Toen was hij over het „spandra
den, doek en stijlen-tijdperk"
heen en werd een speciaal voor
dit doel ontworpen vliegtuig op
een non-stop vlucht Portsmouth-
Karachi tot twee maal toe „bij
gevuld". In het zelfde .jaar de
monstreerde Cobham zijn vin
ding en in 1937 begonnen zijn
pogingen steeds vastere vormen
aan te nemen. Ook bij minder
gunstige weersomstandigheden
trachtte deze pionier zijn idee
ten uitvoer te brengen en het
duurde niet lang, of Sir Cobham
speelde het klaar bij storm, regen
en laaghangende wolken zijn sy
steem practisch uitvoerbaar te
maken.
Het gaat als vanzelf
Practisch uitvoerbaar, maar
nog lang niet naar wens. Zo
denkt de uitvinder zelf over zijn
idee, dat zijns inziens nog te pro
visorisch werkt. Opnieuw volgen
onderzoekingen en proefnemin
gen, worden schema's uitgewerkt
èn gaan half gevulde vliegtuigen
de lucht in, teneinde zo te komen
tot de hoogste graad van perfec
tie. En men is daar gekomen,
bijzonder snel doordat de tweede
wereldoorlog de kansen van
„flight refuelling" bijzonder ver
grootte. De ontwikkeling van de
luchtvaarttechniek radar en
andere voor dit doel van groot
belang zijnde middelen - brengt
mogelijkheden voor het in de
lucht tanken met zich en de me
thode van ontmoeting in de lucht
ondergaat verbetering evenals
het tanken zelf. En nu is men zo
ver, dat men voor een dergelijke
onderneming niet meer uit de
weg gaat: het gaat immers als
vanzelf.
De manoeuvre
Nou ja, als vanzelf. Wanneer U
weet wat er allemaal komt kij
ken voordat een straaljager is
bijgetankt, dan weet U wel beter.
Maar zo lijkt het tenminste in
die korte spanne tijds, welke met
dit bij-tanken gemoeid is. Om U
een indruk te geven van de snel
heid waarmee dit gebeurt zij
vermeld, dat de gehele operatie
het opzoeken, het tot stand
brengen van de verbinding en
het bijvullen gebeurt binnen
vijftien tot twintig minuten. Deze
gehele manoeuvre komt in het
kort op het volgende neer: Het
straalvliegtuig, dat eerst contact
zoekt met het tankvliegtuig,
vliegt recht achter de tanker aan,
welke een lange leiding, die in
een trechter eindigt, achter zich
aan sleept. De pijp, die uit de
neus van bet straalvliegtuig
steekt, moet nu in de trechter
worden gestoken, waarna de ver
binding tussen de twee machines
een feit is en met het overpom
pen van. de brandstof een aan
vang kan worden gemaakt. Het
ligt voor de hand dat hiervoor
.goed geschoolde vliegers nodig
zijn, omdat een dergelijke ma
noeuvre grote vliegvaardigheid
vereist.
Nog een systeem
Behalve dit systeem, waarbij
dus het te'tanken vliegtuig zelf
de verbinding tot stand brengt,
kent men ook nog een ander
systeem dat door de Amerikaanse
luohtmacht wordt toegepast. Hier
maakt men gebruik van een stij
ve tankpijp, die bij het tank
vliegtuig aan de staart is beves
tigd. De pijp is voorzien van
„vleugeltjes" en kan, bestuur
baar gemaakt, gericht worden op
de vulopening van het te tanken
vliegtuig, dat alleen maar vlak
onder de tanker behoeft te vlie
gen. De Amerikaanse Luchtmacht
maakt van dit systeem op bijzon-
Gloster Meteor tijdens het
tanken gefotografeerd. De
jager heeft zijn neus precies
in de trechter geschoven.
der grote schaal gebruik. Zij
heeft tal van toestellen tot tan
kers omgebouwd en deze in spe
ciale tank-squadrons samen
gevoegd. Ook in Engeland zijn
dergelijke squadrons gestatio
neerd en af en toe verschijnen
enkele tank-vliegtuigen te
herkennen aan een lange buis
achter de staart ook boven ons
land.
De voordelen
De voordelen van dit procédé
zijn vele te noemen. Het maakt
verdubbeling van de nuttige la
ding op bestaande lange vlieg
routes mogelijk en ook non-stop
vluchten over lange afstanden
kunnen nu worden uitgevoerd.
De start en de stijgviucht worden
door het toepassen van het sy
steem belangrijk vergemakkelijkt
en het vliegbereik is niet langer
gebonden. Bovendien is tanken
in. de lucht niet gevaarlijk; inte
gendeel, het brengt het voordeel
mee van meer veiligheid bij de
luchtvaart.
Statistieken immers wijzen uit
dat zeventig procent van alle
vliegongevallen gebeuren tijdens
start en landing. En die worden
door het gebruik van vliegende
tankers tot een minimum be
perkt. De „flight-refuelling" is
een nieuw, belangrijk en specta
culair hulpmiddel bij de lucht
vaart, zonder hetwelk het nu al
niet meer gaat.
„De wonderbare
Frieswijk" zal
het kroningsfeest
meerdere heeft
veel wetenswaar
tientallen jaren
riaal op te spore
alles blijkt, dat
verlaten. Na de
Katholieken doe
gen der Classis
geklaagd „over
de H. Boom te
vonden z.g. bo
gehangen.
Reeds eerder
ander gepubliceerd
van dit beeldje
katholieke arts J
een ziekenbezoek
Tempel," dat na
ming de katholieke
diende. Vermoedelij
uit de 15e eeuw
kenners moet di
snijder Tilman
heim bij Hannover
hebben gesneden
arm houdt Maria
felijke glimlach
vast, dat tussen
ventros klemt a
van het Goddelijk
mensen, voor wie
delijk bloed als
zal geven.
Op aanwijzing
heeft wijlen pastor
het beeld laten
polychromie in
waardoor het pi
eikenhout te voc
re kenners betrc
verflagen ho
digd z(jn verwi
eoort beeldjes uit
tijdperk zo zeldzaai
Rijnse landen.
Opbloei
Het is wonderbat
devotie tot Maria
leefde. Reeds in
buinus nabij Dev
kerkje met rieten
gewijd aan de H
oude kroniek verl
kerk 0,L. Vrouw
werd. In de middel
reeds bedevaarttoc
wijk en toen na de 1
tholieken in 1767 r
godsdienst kregen
haar de „Broederse
heiligste Rozenk
waartoe zelfs kathi
Kampen, Zutphen
dam, Schokland,
hoek en Brabant
ven. Op het feest
ste Rozenkrans lco
volle aflaat ver:
Paus Leo XIII d:
meerdere kerken
verbindt, wori
Maria's bedeoord
1921 werden de
schreven in de
Mari i
haar
Daarna volgt In
van het beeld van
DE VACA'
ie viteiten v
leven vra
er weinig „vac
zal er dus in
eerste plaats on
van het Bisscho]
te brengen, na
spreking van
steeds de aand
en niet-katholiék
van bespreking
sociale studie-d
sinds enige jare
nabeschouwing
ook nu, omdat
betekenis van de
en daaraan is",
dement heeft me
maar ook wel
uitgeoefend tenw
mocratie besdho
groeperingen, di<
zo in strijd acl
daaraan tegenov
sequenties willei
andere zaken ii
waarvan het de
stellig tot lering
Daar hebl
van pater
wijsgeer
leverde over de
ging dus tot de
terug, maar niel
gegaan, maar
telde, kan in
maar lang niet
legeinheid, de bo
zijn dergelijke
jaren oolk in
wijze worden g<
Pater Walgrave
een cultuur, eer
voor een grote
vond Griekenla;
door de Perzen
steden binnen
en traditie hebl
nieuwe levensv
allen. Pericles 1
beroemd gewor
rusten bij allen,
recht en geliji
Sommigen die 1
ren voorbestem:
ren hadden het
beoordelen. Het
volk. „De innei
heid, ieder naar
